جمهوری آذربایجان از پیشینه‌ای ارزشمند در سکولاریسم، همزیستی پیروان ادیان و فرهنگ‌های گوناگون و سنت‌های مدارا و احترام متقابل برخوردار است. این ویژگی‌ها، به‌ویژه برای میلیون‌ها آذربایجانی ساکن جنوب ارس، اهمیت و جایگاه ویژه‌ای دارند و الگوی دولت سکولار در جمهوری آذربایجان همواره یکی از موضوعات مورد توجه آنان بوده است. حفظ و تقویت سکولاریسم، برابری شهروندان و آزادی اندیشه از مؤلفه‌های اساسی دموکراسی و توسعه در یک جامعه مدرن به شمار می‌رود. از همین منظر، با توجه به بحث‌های اخیر درباره مقررات پوشش در مدارس جمهوری آذربایجان، ضروری است که بر اهمیت حفظ اصول سکولاریسم و در عین حال رعایت حقوق بنیادین دختران دانش‌آموز تأکید شود.
مدرسه باید نهادی سکولار و مستقل از مداخلات و تحمیل آموزه‌های دینی باشد؛ محیطی که در آن علم، تفکر انتقادی، آزادی اندیشه و مسئولیت‌پذیری اجتماعی پرورش یابد و همه دانش‌آموزان، فارغ از باورهای مذهبی خانواده‌هایشان، از فرصت‌های برابر آموزشی برخوردار باشند. در همین چارچوب، حجاب دختران در سنین پایین، به‌ویژه در دوره دبستان، نمی‌تواند به‌سادگی انتخابی کاملاً آزادانه و آگاهانه تلقی شود. دختران در این سنین هنوز در مسیر رشد شناختی، شکل‌گیری شخصیت و دستیابی به استقلال فکری قرار دارند و باورها و رفتارهای آنان تا حد زیادی تحت تأثیر خانواده، محیط اجتماعی و تربیت مذهبی است. ازاین‌رو، محافظت از آنان در برابر تحمیل باورها و پوشش مذهبی ضروری است تا بتوانند با افزایش سن، آگاهی و بلوغ فکری، درباره باورهای دینی و شیوه زندگی خود مستقل‌تر تصمیم بگیرند.
بااین‌حال، مخالفت با تحمیل حجاب به دختران کم‌سن‌وسال نباید به معنای محروم‌کردن آنان از حق آموزش باشد. اگر پوشش مذهبی دختری نتیجه تصمیم خانواده یا فشارهای اجتماعی باشد، جلوگیری از ورود او به مدرسه در واقع پیامد تصمیم بزرگسالان را بر دوش خود او می‌گذارد. چنین اقدامی می‌تواند علاوه بر محدودکردن حق تحصیل، بر امنیت روانی، احساس تعلق اجتماعی و اعتماد دختران به محیط آموزشی نیز تأثیر منفی بگذارد. مدرسه باید مکانی باشد که دختران در آن امکان آموختن، پرسشگری و رشد مستقل را پیدا کنند، نه جایی که به دلیل پوششی که چه‌بسا در انتخاب آن نقشی نداشته‌اند، از ورود به آن محروم شوند.
این موضوع از منظر حقوق بین‌الملل نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. ماده ۳ کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل متحد تأکید می‌کند که در تمامی اقدامات مربوط به کودکان، منافع عالیه آنان باید یکی از ملاحظات اساسی باشد. ماده ۱۴ همین کنوانسیون، حق آزادی اندیشه، وجدان و مذهب را به رسمیت می‌شناسد و در عین حال بر نقش والدین در راهنمایی فرزندان متناسب با رشد توانایی‌های آنان تأکید دارد. همچنین ماده ۲۸، حق برخورداری از آموزش را به رسمیت شناخته و دولت‌ها را به فراهم‌کردن آموزش ابتدایی اجباری و رایگان و دسترسی به آموزش بر پایه فرصت‌های برابر متعهد می‌کند. در بررسی مقررات مربوط به پوشش دختران دانش‌آموز، توجه هم‌زمان به این اصول ضروری است تا اقدامات با هدف حفظ سکولاریسم یا مقابله با فشارهای مذهبی، خود به عاملی برای محدودشدن حقوق و فرصت‌های آموزشی آنان تبدیل نشود.
اگر هدف اینست که از تحمیل حجاب بر کودکان توسط خانواده‌ها مقابله شود، مؤثرترین و پایدارترین راه، تقویت آموزش سکولار، گسترش آگاهی اجتماعی، حمایت از استقلال فکری آنان و گفت‌وگو با خانواده‌هاست. این فرایند باید از خانواده و جامعه آغاز شود و از طریق برنامه‌های آموزشی و حمایتی متناسب با سن و رشد فکری دختران ادامه یابد. آموزش علمی و سکولار به آنان فرصت می‌دهد که با دیدگاه‌های متفاوت آشنا شوند، پرسش کنند، بیندیشند و به‌تدریج توانایی تصمیم‌گیری مستقل پیدا کنند. دورماندن از چنین محیطی نه‌تنها کمکی به رشد استقلال فکری آنان نمی‌کند، بلکه ممکن است وابستگی به محیط‌های بسته و محدودکننده را افزایش دهد. در این میان، لازم است میان دختران در سنین پایین و نوجوانانی که به‌تدریج به بلوغ فکری و توانایی تصمیم‌گیری مستقل دست می‌یابند نیز تفاوت قائل شد و متناسب با رشد و آگاهی آنان، به حق انتخابشان احترام گذاشت.
همانگونه که تابحال در تاریخ جمهوری آذربایجان معمول بوده، سکولاریسم نباید صرفاً در قالب ممنوعیت‌های مربوط به پوشش تعریف شود، بلکه باید در ساختار نظام آموزشی، محتوای درسی، استقلال نهادهای عمومی از مداخلات دینی و تضمین آزادی اندیشه و برابری حقوقی شهروندان تحقق یابد. حفظ سنت سکولاریسم و مدارا در جمهوری آذربایجان، همراه با توجه به حقوق و منافع دختران دانش‌آموز مخصوصا حق تحصیل آنها، می‌تواند به تقویت اعتماد عمومی و همبستگی اجتماعی و نزدیکی دولت و خانواده‌های مذهبی که در برابر تبلیغات گروهها و دولتهای افراطی منطقه ضربه‌پذیر هستند، کمک کند.
